Në një qytezë të përgjumur të Alabamës, në vitet e Depresionit të Madh, një avokat i quajtur Atikus Finç pranon çështjen që të gjithë e dinë të humbur që në fillim: mbrojtjen e një burri zezak të akuzuar padrejtësisht. E gjithë kjo shihet me sytë e së bijës tetëvjeçare, Skautit, që bashkë me të vëllanë zbulon në të njëjtën verë lojërat e fëmijërisë, misterin e fqinjit të padukshëm Bu Redli dhe fytyrën e vërtetë të qytetit të vet.
Pikërisht ky këndvështrim e bën romanin e Harper Lee-së të pavdekshëm. Padrejtësia e parë me sy fëmije nuk zbutet; përkundrazi, bëhet e padurueshme, sepse fëmija ende s'ka mësuar ta quajë normale. Ndërsa të rriturit e Mejkomit gjejnë njëqind arsyetime për paragjykimet e tyre, Skauti bën pyetjet e thjeshta që s'kanë përgjigje të ndershme.
Në qendër të gjithçkaje rri Atikusi, që është bërë ndoshta figura më e dashur e letërsisë amerikane: babai që nuk predikon, por jeton ashtu si flet. Mësimi i tij i famshëm, se një njeri s'kuptohet dot pa u futur në lëkurën e tij e pa ecur me të, bashkë me guximin e tij të qetë, atë që vazhdon edhe kur humbja është e sigurt, ka formuar breza të tërë lexuesish, avokatësh e prindërish.
I botuar në vitin 1960, romani fitoi çmimin Pulitzer, u përkthye në dhjetëra gjuhë dhe mbetet ndër librat më të lexuar në shkollat e gjysmës së botës. Është tekst i pashmangshëm për këdo që studion letërsinë amerikane, por edhe lexim formues për çdo moshë: për drejtësinë, ndërgjegjen dhe çmimin e të qëndruarit drejt kur shumica anon nga e shtrembra.
Përmbledhja jonë në shqip jua sjell ngjarjet, personazhet dhe idetë e romanit për rreth tridhjetë minuta lexim: gjyqin e Tom Robinsonit, simbolikën e zogut përqeshës, rrugëtimin e Skautit nga pafajësia te kuptimi. Nuk e zëvendëson veprën; ju përgatit për ta lexuar, rilexuar ose analizuar me themel.
Harper Lee (1926-2016) lindi në Monrovil të Alabamës, qyteza që u bë modeli i Mejkomit të romanit. Mikesha e fëmijërisë e Truman Kapotit, punoi vite të tëra si nëpunëse ajrore në Nju Jork, derisa një dhuratë miqsh, një vit rrogë për të shkruar e lirë, i mundësoi romanin e parë. «Të vrasësh zogun përqeshës» fitoi çmimin Pulitzer në vitin 1961. Lee jetoi larg vëmendjes gjithë jetën dhe botoi vetëm një libër të dytë, gjysmë shekulli më vonë.
