«1984» i dha botës fjalët me të cilat ende sot e përshkruajmë tiraninë: Vëllai i Madh dhe Policia e Mendimit. George Orwell e shkroi romanin në vitet e fundit të jetës, i sëmurë nga tuberkulozi, dhe e botoi më 1949. Vdiq shtatë muaj më vonë, pa e parë kurrë sa gjatë do të jetonte libri i tij.
Historia nis me një burrë dhe një fletore. Winston Smith, tridhjetë e nëntë vjeç, punon në Ministrinë e së Vërtetës dhe e ka për detyrë ta rishkruajë të shkuarën: fshin njerëz nga gazetat e vjetra, shpik heronj që nuk kanë ekzistuar kurrë, hedh provat në vrimën e kujtesës. Një ditë blen fshehurazi një ditar dhe shkruan mendimin e parë që është vërtet i tiji. Nga ai veprim i vogël nis gjithçka.
Pastaj vjen Julia. Dashuria e tyre nuk është vetëm ndjenjë, është akt politik, sepse në Oceani dëshira private quhet vjedhje ndaj shtetit. Ata marrin me qira një dhomë të vogël mbi një dyqan plaçkash, ku askush nuk i shikon, dhe për disa javë jetojnë sikur bota të ishte e tyre. Ajo dhomë është njëkohësisht edhe kurthi.
Fuqia e romanit nuk qëndron te tmerri i fundit, por te mekanika që e prodhon atë. Orwell tregoi se tirania nuk mbahet vetëm me frikë. Ajo mbahet duke ngushtuar gjuhën derisa mendimi i ndaluar të mos ketë më fjalë për të lindur, duke e ndryshuar të kaluarën çdo ditë derisa e vërteta të mos ketë ku të mbështetet, dhe duke i kërkuar njeriut të besojë dy gjëra të kundërta në të njëjtën kohë. Prej këtij mekanizmi rrjedh gjithë debati i sotëm mbi mbikëqyrjen, propagandën dhe faktin e trilluar.
Lexuesi i sotëm e njeh librin edhe pa e hapur, sepse fjalët e tij kanë dalë prej faqeve dhe kanë hyrë në gjuhën e përditshme. Kjo përmbledhje në shqip ju çon nëpër ngjarjet, personazhet dhe idetë kryesore për rreth tridhjetë minuta lexim. Ajo nuk e zëvendëson romanin. Ju jep çelësat për ta lexuar më thellë atë.
George Orwell (1903-1950) ishte pseudonimi i Eric Arthur Blair, i lindur në Indinë koloniale britanike dhe i shkolluar në Eton. Shërbeu pesë vjet si polic perandorak në Burma, jetoi i varfër në Paris e Londër dhe luftoi në Luftën Civile Spanjolle, ku u plagos në fyt. Ajo që pa atje, një revolucion që hante bijtë e vet, e bëri armik të përjetshëm të çdo totalitarizmi. «Ferma e kafshëve» doli më 1945. «1984» e shkroi në vitin 1949, në ishullin skocez Jura, tashmë i sëmurë rëndë.
