Ka libra që zbulohen sërish nga çdo brez dhe «I përjashtuari» është ndoshta shembulli më i habitshëm: një roman japonez i vitit 1948 që tetëdhjetë vjet më vonë u kthye në fenomen global mes lexuesve të rinj, nga Tokio te rrjetet sociale perëndimore. Arsyeja është e thjeshtë. Askush s'e ka rrëfyer më sinqerisht ndjesinë e të qenit i huaj mes njerëzve.
Oba Jozo, protagonisti që i beson historinë e vet tre fletoreve, e ka të pamundur atë që të tjerëve u duket vetvetiu: të jetojë natyrshëm mes njerëzve. I tmerruar se do të zbulohet ndryshimi i tij, gjen një strategji të hershme mbijetese: bëhet palaçoja e klasës, i qeshuri i përhershëm që argëton të gjithë pikërisht që të mos e shohë njeri me të vërtetë. Maska funksionon në shkollë, pastaj në rininë e trazuar në Tokio, derisa nis t'i kushtojë gjithnjë e më shtrenjtë.
Dazai e shkroi këtë rrëfim pak para fundit të jetës së vet dhe fatet e autorit e të personazhit janë aq të përthurura, sa romani lexohet si testament. Por vlera e tij s'është biografike. Është saktësia e pamëshirshme me të cilën përshkruan turpin, frikën nga afërsia dhe lodhjen e atij që luan pa pushim një rol. Në një epokë që flet gjithnjë e më shumë për ankthin shoqëror dhe shëndetin mendor, ky zë nga viti 1948 tingëllon i sotëm deri në dhimbje.
Në Japoni ky roman është ndër më të lexuarit e të gjitha kohëve, lëndë e detyruar bisede për letërsinë moderne. Për lexuesin shqiptar mbetet ende një zbulim. Pikërisht aty qëndron vlera e këtij botimi.
Përmbledhja jonë në shqip ju njeh me tre fletoret e Jozos, simbolikën e maskës dhe kontekstin e jetës së Dazait për rreth tridhjetë minuta lexim, me seriozitetin që kërkon një temë e tillë. Nuk e zëvendëson romanin; ju hap derën drejt tij dhe drejt një prej zërave më të veçantë të letërsisë botërore.
Osamu Dazai (1909-1948), me emrin e lindjes Shuxhi Cushima, ishte djali i një familjeje të pasur e me ndikim nga veriu i Japonisë, jetën e të cilit e përshkoi një varg krizash, varfërimesh dhe përpjekjesh për t'i dhënë fund. Nga kjo brishtësi lindën disa nga faqet më të sinqerta të letërsisë japoneze, mes tyre «Dielli që perëndon» dhe «I përjashtuari», i botuar pak para vdekjes së tij në moshën tridhjetetetëvjeçare. Sot mbetet një nga autorët më të lexuar dhe më të dashur të Japonisë.
