Para shtatëdhjetë mijë vjetësh, njeriu ishte një kafshë e parëndësishme në mes të Afrikës, as më e forta, as më e shpejta, diku në mes të zinxhirit ushqimor. Sot i ka nënshtruar planetin. Çfarë ndodhi në mes? Kësaj pyetjeje i përgjigjet «Sapiens» i Yuval Noah Hararit, libri që e ktheu historinë e njerëzimit në leximin më të diskutuar të dekadës.
Përgjigjja e Hararit është aq e thjeshtë sa provokuese: fitorja jonë s'erdhi nga muskujt dhe as nga veglat, por nga trillimet. Vetëm sapiensi di të besojë bashkërisht në gjëra që s'ekzistojnë në natyrë: perëndi, kombe, para, korporata, të drejta. Këto «realitete të imagjinuara» i lejojnë miliona të panjohur të bashkëpunojnë. Bashkëpunimi masiv është superfuqia e vetme që ka rëndësi. Kartëmonedha nuk hahet dhe shteti nuk preket me dorë; por provoni t'i mohoni dhe do të shihni sa realë janë.
Libri e ndan rrugëtimin tonë në tri kthesa të mëdha: revolucioni njohës, që na dha gjuhën dhe trillimin; revolucioni bujqësor, të cilin Harari e quan me ironi «mashtrimi më i madh i historisë», sepse gruri na mbërtheu pas tokës dhe pas pronës më shumë sesa ne atë; dhe revolucioni shkencor, që nisi kur njeriu pranoi tri fjalët më pjellore: «ne nuk dimë». Në fund troket pyetja që e bën librin më shumë se histori: u bëmë zotër të planetit, por a u bëmë më të lumtur?
«Sapiens» është bërë gjuhë e përbashkët e bisedave për teknologjinë, ekonominë dhe të ardhmen, i rekomanduar nga themelues kompanish dhe i lexuar në universitete anembanë botës. Kushdo që do të marrë pjesë në ato biseda e ka të vështirë ta anashkalojë.
Përmbledhja jonë në shqip jua sjell argumentet, shembujt dhe provokimet kryesore të librit për rreth tridhjetë minuta lexim. Nuk e zëvendëson veprën; ju jep skeletin e saj mendor, të gatshëm për diskutim, studim ose thjesht për ta parë njerëzimin njëherë nga lart.
Yuval Noah Harari (l. 1976) është historian izraelit, doktoruar në Oksford për histori mesjetare ushtarake, profesor në Universitetin Hebraik të Jerusalemit. «Sapiens» doli më 2011 në hebraisht dhe u kthye në fenomen botëror pas botimit në anglisht, i ndjekur nga «Homo Deus» dhe «21 mësime për shekullin XXI». Librat e tij janë shitur në dhjetëra miliona kopje. Harari mediton çdo ditë, rri larg telefonit inteligjent dhe është një nga zërat më të dëgjuar për të ardhmen e teknologjisë.
