Vjenë, viti 1882. Mjeku më i shquar i qytetit, Jozef Brojer, pranon një pacient të pazakontë: një filozof gjerman ende të panjohur, me dhimbje koke shkatërrimtare dhe një dëshpërim që s'e pranon. Quhet Fridrih Niçe. Takimi mes tyre nuk ka ndodhur kurrë në të vërtetë; Irvin Jalom, njëri nga psikiatrit më të njohur të kohës sonë, e trillon me aq mjeshtëri, sa lexuesit i duket më i vërtetë se historia.
Marrëveshja që lidhin të dy burrat është zemra e romanit: Brojeri do të mjekojë trupin e filozofit, ndërsa Niçja, pa e ditur, do të bëhet mjeku i shpirtit të mjekut. Sepse Brojeri, i pasur, i famshëm e i martuar mirë, fsheh brenda vetes një dëshpërim që s'ia thotë askujt: obsesionin pas një pacienteje të re, frikën nga plakja, ndjesinë e një jete të jetuar sipas porosive të të tjerëve. Nga këto seanca të fshehta, ku pacienti dhe mjeku ndërrojnë vendet pa pushim, Jalom ndërton lindjen imagjinare të psikoterapisë.
Romani është njëkohësisht kurs filozofie i fshehur në trillim. Idetë e mëdha të Niçes, liria si barrë, vetmia e atij që mendon ndryshe, «amor fati» (ta duash fatin tënd në vend që ta durosh), shpalosen jo si leksione, por si ilaçe që provohen mbi lëkurën e dy njerëzve realë. Aty qëndron edhe arsyeja pse libri prek edhe atë që s'ka hapur kurrë tekst filozofie.
Ky është libri ideal për lexuesit e psikologjisë, për studentët e filozofisë dhe për këdo që e ka ndier ndonjëherë se suksesi nga jashtë s'garanton paqe nga brenda. Në epokën e terapisë dhe të bisedave për shëndetin mendor, rrëfimi i Jalomit për fuqinë shëruese të bisedës së sinqertë është më aktual se kurrë.
Përmbledhja jonë në shqip jua sjell historinë, personazhet dhe idetë filozofike të romanit për rreth tridhjetë minuta lexim. Nuk e zëvendëson veprën; ju jep hartën e saj, të vlefshme para leximit, pas tij, ose si hyrje në mendimin e Niçes.
Irvin D. Jalom (l. 1931) është psikiatër amerikan, profesor emeritus i Universitetit Stanford dhe emri më i njohur i psikoterapisë ekzistenciale, drejtimit që i trajton ankthet tona më të thella: vdekjen, lirinë, vetminë dhe kuptimin. Librat e tij shkencorë janë tekste bazë në formimin e terapistëve, ndërsa romanet dhe rrëfimet e tij, nga «Xhelati i dashurisë» te «Kur qau Niçja», i kanë sjellë miliona lexues në gjithë botën. Shkruan edhe sot, në të nëntëdhjetat e tij.
