Në vitin 1839 perandoria më e fuqishme e botës i shpalli luftë Kinës për një arsye që sot tingëllon e pabesueshme: të drejtën për të vazhduar shitjen e opiumit. Historiania britanike Julia Lovell e rrëfen atë përplasje jo si episod të largët muzeal, por si ngjarjen themeluese të marrëdhënieve mes Kinës dhe Perëndimit, ngjarje që vazhdon të formësojë politikën botërore edhe sot.
Libri ndjek dy histori njëherësh. E para është vetë lufta: tregtarët britanikë që pasurohen me drogën e ndaluar, komisioneri kinez Lin Zexu që e hedh opiumin në det, kanonierat që detyrojnë hapjen e porteve dhe traktatet e pabarabarta që pasojnë. E dyta, më e mprehta, është historia e kujtesës: si e njëjta luftë u kthye në dy mite krejt të kundërta. Për Perëndimin, një fusnotë e vogël e epokës viktoriane. Për Kinën, fillimi i «shekullit të poshtërimit», plaga themeluese mbi të cilën ndërtohet identiteti kombëtar modern.
Forca e Lovell qëndron te burimet kineze që sjell në lojë: libri nuk është predikim moral, por hetim se si kombet i tregojnë vetes të kaluarën. Ajo tregon me hollësi se si mitet e luftës u rishkruan nga çdo regjim kinez sipas nevojës politike të çastit, nga perandoria e vonë te republika dhe deri te partia komuniste e sotme.
Pikërisht kjo e bën librin lexim të domosdoshëm tani. Kushdo që ndjek lajmet për luftërat tregtare, Tajvanin apo fjalimet e Pekinit ndaj «ndërhyrjes së huaj» has vazhdimisht jehonën e vitit 1839. Pa e njohur atë histori dhe mënyrën si kujtohet, gjysma e politikës së sotme botërore mbetet e palexueshme.
Përmbledhja jonë në shqip jua sjell ngjarjet kryesore, personazhet dhe argumentin e Lovell për rreth tridhjetë minuta lexim. Është hyrja më e shpejtë në një temë që rrallë gjendet e trajtuar në shqip: si u ndërtua armiqësia më e rëndësishme e botës moderne dhe pse asnjëra palë s'e tregon njësoj.
Julia Lovell (l. 1975) është historiane dhe përkthyese britanike, profesoreshë e historisë moderne kineze në Birkbeck, Universiteti i Londrës. Njihet për aftësinë e rrallë të bashkimit të dy botëve: shkruan histori të dokumentuara me burime kineze dhe njëkohësisht ka përkthyer në anglisht klasikë si Lu Xun. Libri i saj «Maoizmi: një histori globale» fitoi çmimin prestigjioz Cundill për historinë në vitin 2019. «Lufta e Opiumit» konsiderohet trajtimi modern më i plotë i asaj ngjarjeje.
