Pak libra e kanë rrëfyer nga brenda përvojën e depresionit me aq saktësi sa «Kambana e qelqtë». Romani i vetëm i poetes Sylvia Plath u botua në vitin 1963, vetëm një muaj para vdekjes së saj. Prej gjashtë dekadash brezat e rinj ia japin dorë më dorë njëri-tjetrit si një nga librat më të sinqertë që janë shkruar ndonjëherë.
Estera Grinvud është nëntëmbëdhjetë vjeçe dhe duket se i ka të gjitha. Fituese e një konkursi letrar, kalon një verë të paguar në redaksinë e një reviste të njohur në Nju Jork, mes fustanesh, pritjesh dhe premtimesh për karrierë. Pikërisht aty, në majën e suksesit të hershëm, diçka nis të shuhet brenda saj. Bota i duket gjithnjë e më e largët, si e parë përmes një kambane qelqi që e ndan nga ajri që thithin të tjerët.
Metafora e kambanës është arsyeja pse romani mbetet i pazëvendësueshëm. Plath nuk e shpjegon depresionin nga jashtë, si mjekët e kohës së saj; e rrëfen nga brenda, me një zë të mprehtë, herë-herë çuditërisht humoristik, që nuk kërkon mëshirë. Lexuesi del me një kuptim thelbësor: rënia shpirtërore nuk është dobësi karakteri dhe as kapriço, por gjendje që mund ta mbyllë këdo, përfshirë atë që nga jashtë duket fitues.
Ky është njëkohësisht një roman për presionin mbi gratë e reja: për pritshmëritë e një shoqërie që kërkon njëherësh karrierën, martesën dhe përsosmërinë, si dhe për çmimin e heshtur që paguhet kur të gjitha rrugët duken të detyruara. Të shkruara gjashtëdhjetë vjet më parë, këto faqe tingëllojnë krejt bashkëkohore në një epokë që më në fund flet hapur për shëndetin mendor.
Përmbledhja jonë në shqip ju njeh me historinë e Esterës, simbolikën e kambanës dhe kontekstin e jetës së autores për rreth tridhjetë minuta lexim, me kujdesin që kërkon një temë e tillë. Nuk e zëvendëson romanin; ju përgatit për ta lexuar me sy më të hapur, ose për ta analizuar në shkollë dhe universitet.
Sylvia Plath (1932-1963) ishte poete dhe shkrimtare amerikane nga Bostoni, një nga zërat më të fuqishëm të poezisë rrëfimtare. Studioi me bursa në Smith College dhe në Kembrixh, ku njohu poetin Ted Hughes, me të cilin u martua. Përmbledhja e saj «Ariel» dhe romani i vetëm «Kambana e qelqtë» dolën në dritë të plotë pas vdekjes së saj në moshën tridhjetëvjeçare. Në vitin 1982 iu dha çmimi Pulitzer pas vdekjes, rast i rrallë në historinë e tij.
