Në vitin 1866 detet e botës trondit një «përbindësh» misterioz që çan valët me shpejtësi të pamundur dhe fundos anije si me shaka. Profesor Aronaksi, natyralist parizian, niset ta gjejë bashkë me shërbëtorin e tij flegmatik Konsejë dhe harpunierin kanadez Ned Land. E gjejnë, por krejt ndryshe nga sa prisnin: përbindëshi është nëndetëse, quhet Nautilus dhe komandohet nga njeriu më enigmatik i letërsisë së aventurës, kapiteni Nemo. Të tre bëhen të ftuarit dhe njëkohësisht robërit e tij në një udhëtim prej njëzet mijë legash nëpër të gjitha oqeanet e botës.
Zhyl Verni e shkroi këtë roman në vitin 1870, kur nëndetëset e vërteta ishin pak më shumë se eksperimente të dështuara. Megjithatë Nautilusi i tij ka energji të pavarur, skafandra për shëtitje nënujore, salla me libra e me muzikë, si dhe një filozofi të tërë: pavarësi të plotë nga bota e njerëzve. Ky imagjinim aq i saktë i teknologjisë së ardhshme e bëri Vernin baba të letërsisë fantastiko-shkencore dhe frymëzues të deklaruar të inxhinierëve e eksploruesve realë, deri te nëndetëset moderne që mbajnë emrin Nautilus për nder të tij.
Por libri s'do të kishte mbijetuar vetëm me teknologji. Zemra e tij është Nemo: gjeni që i ka kthyer shpinën njerëzimit për një plagë që nuk e tregon, bamirës i të shtypurve dhe njëkohësisht hakmarrës i pamëshirshëm. Liria absolute që ka fituar nën det ka çmimin e vetmisë absolute. Pikërisht ky ekuilibër mes madhështisë dhe dhimbjes e mban gjallë pas një shekulli e gjysmë.
Për lexuesit e rinj ky është udhëtimi klasik i aventurës; për më të rriturit, një meditim befasues për arratisjen, hakmarrjen dhe kufijtë e dijes pa paqe të brendshme. Në shkollë hyn si themeli i zhanrit fantastiko-shkencor.
Përmbledhja jonë në shqip jua sjell udhëtimin, personazhet dhe idetë e romanit për rreth tridhjetë minuta lexim, bashkë me shënime shpjeguese për fjalët e rralla. Nuk e zëvendëson veprën; ju hap portat e Nautilusit dhe ju lë dëshirën për të hipur vetë.
Zhyl Verni (1828-1905) lindi në qytetin port të Nantës dhe u dërgua në Paris për t'u bërë avokat si i ati; u bë, në vend të kësaj, shpikësi i «Udhëtimeve të jashtëzakonshme», rreth gjashtëdhjetë romaneve që i dhanë brezave të tërë hartën e ëndrrave: nën det, rreth botës për tetëdhjetë ditë, drejt qendrës së Tokës dhe deri në Hënë. Parashikoi me saktësi befasuese teknologji që erdhën dekada më vonë dhe mbetet ndër autorët më të përkthyer në histori.
